Γράμμα για το AI

Συμβολή στην 1η Εργατική Συνδιάσκεψη της Κ.Α.

του Σωτήρη Καραφέρια

Συντρόφια,

Πριν λίγες μέρες, η OpenAI ανακοίνωσε πως ένα agent τους έλυσε ένα από τα Προβλήματα της Χιλιετίας (ακόμα δεν έχει γίνει το peer review) - συγκεκριμένα το πρόβλημα του αν οι εξισώσεις Navier - Stokes, οι οποίες περιγράφουν στην κλασσική φυσική την κίνηση των ρευστών επιδέχονται πάντα λύση. Αυτό το πρόβλημα έχει δύο πιθανές απαντήσεις - ναι ή όχι. Το ναι θα ήταν πολύ δύσκολο να απαντηθεί, αλλά το όχι, που είναι η λύση που ισχυρίζεται η OpenAI πως απέδειξε, χρειάζεται να βρει κανείς ένα αντιπαράδειγμα. Τι σημαίνει αυτό; Μια κατάσταση όπου αν ξεκινήσει από εκεί το ρευστό αυτές οι εξισώσεις αποτυγχάνουν, δηλαδή δεν μπορούν να καταλήξουν σε λύση στην οποία, απλοϊκά μιλώντας, το ρευστό να μην αποκτά άπειρη ταχύτητα. Δεν υπάρχει κανένας φυσικός λόγος να περιμένουμε οι Navier - Stokes να μπορούν να περιγράφουν πάντα το ρευστό, όπως όλη η κλασσική φυσική αποτυγχάνει σε συγκεκριμένες ακραίες καταστάσεις να περιγράψει τον κόσμο, και για αυτόν τον λόγο τον 20ο αιώνα αναπτύχθηκαν η κβαντομηχανική και οι σχετικότητες.

Ο λόγος για τον οποίο έχουν ενδιαφέρον τα παραπάνω, τουλάχιστον σε σχέση με την παρούσα συζήτηση, είναι γιατί το ένα πράγμα το οποίο μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα για αυτό το πρόβλημα είναι πως το ποια είναι η λύση του δεν νοιάζει κανέναν. Δεν έχει καμία εφαρμογή και δεν προσφέρεται να έχει ποτέ καμία εφαρμογή στην ανάπτυξη της βιομηχανίας, τεχνολογίας, ακόμα και στην καλύτερη κατανόηση του φυσικού κόσμου - είναι περισσότερο μία σπαζοκεφαλιά μαθηματικής φυσικής παρά οτιδήποτε άλλο, χωρίς αυτό να μειώνει την προφανώς τεράστια δυσκολία που σχετίζεται με την συγκεκριμένη απόδειξη. Αυτό είναι το πρώτο κομμάτι της εικόνας. Ας το κρατήσουμε και θα δούμε σύντομα πως θα σχηματιστεί το όλο.

Το επόμενο μεγάλο ερώτημα είναι το πως κατάφερε η OpenAI να παράξει αυτήν την καταπληκτική λύση, γιατί ο τρόπος με τον οποίο αυτό το γεγονός παρουσιάζεται, και ο τρόπος με τον οποίο γίνεται, σχεδιασμένα, αντιληπτό από τον περισσότερο κόσμο, είναι πως το πετάξανε στο κομπιούτερ και το κομπιούτερ απάντησε. Αξίζει να διαβάσει κανείς ολόκληρη την (αρκετά φαντασιόπληκτη) ανακοίνωση του Tristian Buckmaster σχετικά με τα γεγονότα[1], αλλά εν συντομία, αυτό που έγινε είναι πως ένας μαθηματικός του NYU ο οποίος δούλευε στο αντικείμενο χρόνια, αποφάσισε να "συνεργαστεί" με έναν μαθηματικό της Anthropic (Levent Alpöge) πάνω σε αυτό το πρόβλημα, θεωρώντας ουσιαστικά πως ο μαθηματικός της Anthropic συνεργάζεται μαζί του από την καλή του την καρδιά. Γιατί; Η δική μου υπόθεση είναι πως αυτό είναι επειδή γνωρίζουμε πως σε τέτοια μη-γραμμικά προβλήματα η τεχνητή νοημοσύνη είναι συχνά αποτελεσματική (τουλάχιστον κάποιες εκδοχές της, π.χ. reservoir computing). Σε οποιαδήποτε περίπτωση οι δικοί του λόγοι είναι λιγότερο σημαντικοί. Αυτό που έγινε λοιπόν είναι το εξής - αυτός και ο μαθηματικός της Anthropic κατάλαβαν πως να λύσουν το πρόβλημα. Έχοντας την σωστή προσέγγιση στο πρόβλημα, χρησιμοποίησαν το chatgpt προκειμένου να διεκπεραιώσει τους υπολογισμούς (υπενθυμίζω πως εν τέλει η "σωστή" απάντηση ήταν το να βρεθεί αντιπαράδειγμα και όχι κάποια όμορφη κλειστή λύση που να δείχνει πως οι εξισώσεις Navier Stokes λύνονται πάντα), πράγμα το οποίο και έκανε φαινομενικά επιτυχημένα.

Ο Tristan Buckmaster λοιπόν, ο οποίος πίστευε πως η OpenAI τηρεί κάποιον σοβαρό δεοντολογικό κώδικα και δεν θα του έκλεβε την δουλειά, χρησιμοποιούσε ChatGPT ενώ έλυνε το πρόβλημα το οποίο θα καρπωνόταν εκ των υστέρων ο μαθηματικός της Anthropic (και προφανώς η ίδια η anthropic). H OpenAI, έκανε κάτι που δεν θα περίμενε κανείς από μια εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης: του έκλεψε την δουλειά. Συγκεκριμένα, η OpenAI είχε στήσει ομάδα δικών της μαθηματικών οι οποίοι δούλευαν με τα δεδομένα των Tristan και Levent και η οποία έφτασε στην λύση ταυτόχρονα (ναι, δεν έλυσε το ChatGPT το πρόβλημα, ήταν μία ομάδα μαθηματικών που τυχαίνει να δούλευαν για την OpenAI και να χρησιμοποίησαν επίσης ΑΙ). Μάλιστα στο άρθρο της OpenAI για τις Navier Stokes υπάρχει ο αστερίσκος πως "μπορεί το μοντέλο τους να εκπαιδεύτηκε με τα δεδομένα του Tristan Buckmaster, αλλά δύσκολο" (πονηροί). Η Anthropic του έδωσε το καλό ντιλ η δημοσίευση να βγει με το δικό του όνομα σε συνεργασία με τον Alpöge, η OpenAI ήθελε η δημοσίευση να έχει οπωσδήποτε το όνομα της εταιρείας πάνω (και συγκεκριμένα να μην έχει το όνομα του Alpöge, πράγμα που φανερώνει πως σε μεγάλο βαθμό όλο αυτό το σκηνικό ήταν ένας ανταγωνισμός ανάμεσα σε OpenAI και Anthropic), που σαν σενάριο ήταν λιγότερο θελκτικό για τον Tristan. Εν τέλει προσπαθώντας αυτός να προστατέψει την φήμη του, καρπώθηκε τα πάντα η OpenAI.

Όμως γιατί; Γιατί όλος αυτός ο ανταγωνισμός πάνω σε ένα τέτοιο πρόβλημα; Γιατί η OpenAI που είναι καταχρεωμένη και δεν έχει ακόμα κερδοφόρο επιχειρηματικό μοντέλο να νοιάζεται τόσο πολύ να λύσει αυτό το πρόβλημα; Γιατί ο κλάδος της τεχνητής νοημοσύνης που έχει συνολικά χρέος πάνω από ένα τρισεκατομμύριο και προβλέπεται να φτάσει κοντά στα πέντε τρισεκατομμύρια δολάρια χρέος μέχρι το 2030, να προσλαμβάνει ολόκληρες ομάδες μαθηματικών και να διοχετεύει τους πόρους της για να λύσει προβλήματα καθαρά μαθηματικού ενδιαφέροντος;

Ο λόγος δεν είναι άλλος από το απλό επιχειρηματικό μοντέλο του να μπαίνει κανείς σε μία καλά εδραιωμένη και καθορισμένη βιομηχανία, να είναι καλά χρηματοδοτούμενος ώστε να μπορεί να λειτουργεί σε ζημία, να καταστρέφει τον ανταγωνισμό, να αλλάζει την μορφή της βιομηχανίας και στο τέλος να παράγει ένα προιόν πολύ χειρότερο, ή πολύ πιο ακριβό από αυτό με το οποίο τα κατάφερε όλα αυτά, γιατί σε κάποια φάση πρέπει να βγάλει κιόλας. Αυτό έκαναν οι πλατφόρμες streaming όπως το Netflix, το Airbnb στην ξενοδοχειακή βιομηχανία, Uber με τα ταξί κ.ο.κ.

Αυτό ακριβώς προσπαθούν να κάνουν και εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης τώρα στην ακαδημία (προφανώς δεν υπάρχει τίποτα ξεχωριστό στην ακαδημία, το ίδιο θα γίνει και γίνεται και σε άλλους τομείς). Προκειμένου να καταφέρουν να γίνουν κερδοφόρες (υπενθυμίζω τα τρισεκατομμύρια χρέους) θέλουν δημιουργήσουν κοινωνική συγκατάθεση ώστε το κεφάλαιο να επανακατευθύνει πόρους από άλλους κλάδους (ακαδημία) προς το AI. Όσο προσπαθούν να αποδείξουν την χρησιμότητα αυτής της τεχνολογίας και την τάχα ανωτερότητά τους από την ακαδημία και πατάνε επί πτωμάτων και ξοδεύουν εκατομμύρια για να προσλαμβάνουν μαθηματικούς και να τρέχουν μοντέλα έχουμε εντυπωσιακά αποτελέσματα σαν την λύση του προβλήματος που σχετίζεται με τις Navier Stokes.

Θα συνεχιστεί αυτό όταν δεν θα υπάρχει ο ανταγωνισμός της ακαδημίας γιατί τα λίγα που δίνονται αυτή την στιγμή για έρευνα αντί να δίνονται σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα θα δίνονται στην OpenAI και την Anthropic και την κάθε άλλη εταιρεία ιδιωτικού συμφέροντος; Προφανώς όχι. Απέδειξαν την ανωτερότητα της τεχνητής νοημοσύνης από τους απλούς επιστήμονες; Επίσης όχι - το μόνο που απέδειξαν είναι πως η επιστήμη προχωράει γοργά όταν ρίχνεις πάνω χρήματα και υπάρχει επίδικο, όπως γνωρίζαμε ήδη και από τον ψυχρό πόλεμο και τα άλματα που έκανε, η φυσική ιδιαίτερα, τον περασμένο αιώνα.

Η συζήτηση γύρω από το AI είναι βαριά αποπροσανατολισμένη, όταν το θέμα της συζήτησης είναι το αν η τεχνητή νοημοσύνη είναι ανώτερη της ανθρώπινης, από το αν το AI μπορεί να μας πάρει τις δουλειές και ούτω καθεξής. Όπως συνέβη και όταν φτιάχτηκε ο υπολογιστής, το ίντερνετ, το τρακτέρ, η τσάπα, αυτό που επιφέρουν οι μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις είναι ένας εργασιακός ανα-καταμμερισμός. Η συζήτηση για τον κίνδυνο από την τεχνητή νοημοσύνη καθεαυτή, είναι απλά ανεστραμμένη η ίδια η ρητορεία του κεφαλαίου που την προωθεί.

Και γιατί την προωθεί; Μα γιατί τα συμφέροντά του είναι δεσμευμένα μέσα σε αυτά τα τρισεκατομμύρια χρέους που έχει μαζέψει αυτή η βιομηχανία και γιατί θέλει να αποφύγει τις καταστροφικές συνέπειες του να σκάσει η μεγαλύτερη οικονομική φούσκα όλων τον εποχών (μεγαλύτερη πλέον από την φούσκα του dot com).

Ταυτόχρονα πρέπει να καταλάβουμε πως η προσπάθεια αυτή του κεφαλαίου είναι συντονισμένη, και δεν γίνεται μονομερώς από εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης. Αστικοί φορείς κάθε είδους δουλεύουν προκειμένου να διασφαλίσουν αυτές τις στοχεύσεις. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το πανεπιστήμιο του Μονάχου θα δώσει την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά δωρεάν λογαριασμούς Claude στα μέλη του με "υπόσχεση" να μην χρησιμοποιηθούν τα δεδομένα τους για να εκπαιδεύσουν τα μοντέλα της Anthropic. Πόσο μπορούμε να το εμπιστευτούμε αυτό; Όσο αξίζει στην Anthropic, η οποία λειτουργεί με φαινομενικά άπατες τσέπες έχοντας συγκεντρώσει χρέος 70 δις δολαρίων εκτός ισολογισμού, μία μήνυση από το πανεπιστήμιο (αν μπορέσει να αποδειχθεί πως έγινε κάποια παράβαση, που δύσκολο).

Εν κατακλείδι, είναι σημαντικό όταν μιλάμε για την τεχνητή νοημοσύνη να πιάνουμε το θέμα από την μαρξιστική του σκοπιά και να μην πέφτουμε σε ιδεαλιστικές παγίδες του να συζητάμε για ένα εργαλείο σαν να είναι οτιδήποτε πέραν από εργαλείο. Όλα τα εργαλεία, από την τεχνητή νοημοσύνη, μέχρι το σπάσιμο του ατόμου και την κάμερα, πληρώντας τον ρόλο τους ως εργαλεία, επεκτείνουν τις δυνάμεις του μάστορα. Όταν το σφυρί το κρατάει το κεφάλαιο, η εργατική τάξη πονάει. Το να συζητάμε όμως για το αν πρέπει να σταματήσει η τεχνολογική πρόοδος είναι αντιδιαλεκτικό (ο ορισμός, του), δεν έχει νόημα και δεν πρέπει να γίνεται.

Έχει νόημα και είναι σημαντικό να συζητήσουμε για την κρίση που έρχεται από την τεχνιτή νοημοσύνη, όχι γιατί θα μας πάρει τις δουλειές, όχι γιατί είναι θεμελιωδώς προβληματική τεχνολογία (δεν είναι)[2], αλλά γιατί φέρνει άλλη μία, τεράστια, κρίση υπερσυσσώρευσης μαζί με αυτήν την λεγόμενη φούσκα, αλλά και τις αλλαγές στην . Έχει νόημα επίσης να κρίνουμε και να μπορούμε να δώσουμε απαντήσεις για τον τρόπο με τον οποίο το κεφάλαιο χρησιμοποιεί αυτήν την τεχνολογία - παρακολουθήσεις, εξοπλιστικά και ούτω καθεξής. Έχει νόημα τέλος να αντιληφθούμε πως, όπως ακριβώς και με τις ιδιωτικοποιήσεις δημοσίων υποδομών που μας φέρανε τα Τέμπη, έτσι και στους τομείς της ακαδημίας, της υγείας κ.ο.κ. με το AI, η αναδιάπλαση του εποικοδομήματος με μοναδικό στόχο να γίνει πιο κερδοφόρο για το κεφάλαιο είναι πάντα καταστροφική.

Το πρόβλημα δεν είναι το AI, το πρόβλημα είναι ο καπιταλισμός.

Συντροφικά,

Σωτήρης Καραφέριας,

Ο.Β. Εξωτερικού

Υ.Γ. Η επερχόμενη κρίση υπερσυσσώρευσης, δεν θα είναι μοναδικά καθορισμένη από το σπάσιμο της λεγόμενης φούσκας του AI, αλλά περνάει και μέσα απο τις επερχόμενες αλλαγές στην εργασία. Το τελευταίο κομμάτι θεωρώ ανούσιο να σχολιαστεί παραπάνω εδώ καθώς η κλασσική Μαρξιστική ανάλυση περί τεχνολογικής προόδου περιγράφει ούτως ή άλλως ολοκληρωμένα το πως η τεχνολογική πρόοδος οδηγεί σε κρίσεις και οξύνει τις αντιθέσεις εντός καπιταλισμού, αλλά ταυτόχρονα δημιουργώντας τις υλικές συνθήκες υπέρβασής του αποτελεί και ένα απο τα θεμελιώδη συστατικά των ίδιων των καπιταλιστικών αντιφάσεων. Θεωρώ όμως σημαντικό να γίνουν μερικές επισημάνσεις.

1.  Πλειοψηφικά, όποια ανάλυση γίνεται ως τώρα για την τεχνητή νοημοσύνη από την οργάνωση αφορά το πρώτο κομμάτι από τα παραπάνω, ενώ το δεύτερο μπαίνει στην καλύτερη ως αστερίσκος. Αυτό είναι ιδιαίτερα προβληματικό - η χάραξη επαναστατικής πολιτικής, προϋποθέτει το αφούγκρασμα των συνθηκών υπέρβασης του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής. Επιπλέον ο επαναστατικός φορέας, παίζει ενεργό ρόλο στην σύνδεση μεταξύ της ωρίμανσης των κοινωνικών και καθαρά υλικών συνθηκών και στρέφει την αυθόρμητη οργή προς την αντικαπιταλιστική κομμουνιστική προοπτική.

2. Από την συγγραφή του πρώτου τόμου του Κεφαλαίου μέχρι σήμερα, πολλές τεχνολογίες έχουν επιφέρει τεράστιες αλλαγές στην εργασία και πολλές τεχνολογίες θα επιφέρουν νέες αλλαγές στο μέλλον. Πολλές απο αυτές, από το τρακτέρ μέχρι την πάντα τρεις δεκαετίες μακριά παραγωγή ενέργειας μέσω σύντηξης επέφεραν και θα επιφέρουν αλλαγές στην εργασία πολύ πιο επιθετικά από το AI. Κι όμως συζητάμε συχνά για την τεχνητή νοημοσύνη σαν ο Μαρξ να μίλησε για τις μηχανές στην βιομηχανία το 1867 και η πρώτη μηχανή να ήταν το ChatGPT μετά απο 155 χρόνια. Η τεχνητή νοημοσύνη είναι απλά η τελευταία σε μία μεγάλη σειρά τεχνολογικών επαναστάσεων, με την ιδιαίτερότητα πως αντί να έλαβε χώρα τον 20ο αιώνα αλλεπάλληλα με πολλές άλλες, λαμβάνει χώρα τον 21ο, μετά από ένα μεγάλο κενό σε τέτοια φαινόμενα, στις πλάτες μίας ήδη εξουθενωμένης εργατικής τάξης που έχει περάσει απο το ΤΙΝΑ της Θάτσερ, στο "είναι πιο εύκολο να φανταστεί κανείς το τέλος του κόσμου παρά το τέλος του καπιταλισμού" του Φίσερ. Αυτός ο πεσιμισμός οδήγησε σίγουρα στο τέλος του Φίσερ, όμως το μέλλον του κόσμου είναι ακόμα στα χέρια μας.

Σε πολύ μεγάλο βαθμό με άλλα λόγια, το παρόν γράμμα στοχεύει μεταξύ άλλων, να επισημάνει ακριβώς την σημαντικότητα του διαχωρισμού ανάμεσα σε:

•  Αλλαγές στην εργασία που θα επιφέρει η τεχνητή νοημοσύνη όντως (άμεσα).

• Αλλαγές στην εργασία που τάζει ένα συγκεκριμένο λόμπυ για να πείσει το κεφάλαιο να συνεχίσει να σκάβει τον λάκκο που σκάβει τόσο καιρό για τον εαυτό του (φούσκα), και φυσικά την εργατική τάξη που θα κληθεί ακόμα μία φορά να πληρώσει τα σπασμένα.

Αυτός ο διαχωρισμός είναι πολύ σημαντικός ώστε να μπορέσει η συζήτηση να μπει στην σωστή της βάση.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ:

[1]Η ανακοίνωση του μαθηματικού που έλυσε το πρόβλημα https://cims.nyu.edu/~tristanb/statement.pdf .

[2]Σημαντικό εδώ να μην μπερδεύεται η έννοια της θεμελιωδώς προβληματικής τεχνολογίας με την θεμελιωδώς προβληματική εφαρμογή της απο το κεφάλαιο - απο συνεχή παρακολούθηση και μάζεμα δεδομένων μέσω AI χαρακτηριστικών σε κάθε πρόγραμμα και εφαρμογή που μιλάνε συνεχώς με remote servers, μέχρι την χρήση του απο την πολεμική βιομηχανία και τις τεράστιες επιπτώσεις των κέντρων δεδομένων στο περιβάλλον, τα παραδείγματα είναι ατέλειωτα.