Το εργατικό κίνημα σε άλλες χώρες - Συμβολή ΟΒ Εξωτερικού

Συμβολή της Οργάνωσης Βάσης Εξωτερικού της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης στον Διάλογο για την Εργατική Συνδιάσκεψη του 2026

Συντρόφια,

Αποφασίσαμε ως ΟΒ εξωτερικού της ΚΑ να συμβάλουμε στον διάλογο για την Εργατική Συνδιάσκεψη μέσω μίας περιγραφής και ανάλυσης στοιχείων και συνθηκών στις χώρες στις οποίες εργαζόμαστε και προσπαθούμε να παρέμβουμε. Το κείμενο στηρίζεται σε πληροφορίες που αναλύθηκαν για την ιδρυτική συνδιάσκεψη της οργάνωσης βάσης εξωτερικού, τον Αύγουστο του 2025, κάνοντας προσπάθειες για ανανέωση των στοιχείων, όπου ήταν δυνατό.

Μετά από μία εισαγωγή στην κάθε χώρα, η ανάλυση επικεντρώνεται στην κλαδική και γεωγραφική κατανομή και συγκέντρωση της εργατικής τάξης και μία ανασκόπηση του εργατικού κινήματος σε κάθε χώρα. Εκτιμούμε πως η μετάδοση και διάδοση της πληροφορίας αυτής μπορεί να είναι υποστηρικτική στην προσπάθεια της οργάνωσης να συμβάλει στην εμφάνιση ενός κινήματος εργατικής χειραφέτησης και υπεράσπισης των συμφερόντων και των σύγχρονων αναγκών της εργατικής τάξης και την ενίσχυση της συνολικής εργατικής φυσιογνωμίας της οργάνωσής μας. Ακολουθεί η περιγραφεί της κατάστασης στην κάθε μία από τις δέκα χώρες που παρεμβαίνουμε.

1. Ηνωμένο Βασίλειο

Η Βρετανική κοινωνία και οικονομία συνεχίζει να χωλαίνει, με το δημόσιο χρέος να είναι στα 96.4% του ΑΕΠ (2.7 τρις), μια καθοδική πορεία που ξεκίνησε από το 2008 με την οικονομική κρίση και που όπως φαίνεται θα συνεχίσει να βαθαίνει όλο και πιο πολύ. Η υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής για την πλειοψηφία της κοινωνίας και η αύξηση των τιμών σε αγαθά όπως το νερό και οι συγκοινωνίες, έχουν φέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για κρατικοποίηση επιμέρους πλευρών τους (μεμονωμένες εταιρείες που διαχειρίζονται τρένα ή παρέχουν υπηρεσίες νερού/αποχέτευσης). Η αύξηση του κόστους ζωής συνοδεύεται από νέες περικοπές (χειμερινό επίδομα θέρμανσης σε συνταξιούχους το 2025), ενώ σχεδιάζονται επιπλέον περικοπές ύψους 2.5 δις σε προνοιακά επιδόματα για άτομα με αναπηρίες ή σοβαρές παθήσεις. Ο πληθωρισμός οδηγείται κυρίως από αυξήσεις σε κατοικία, ενοίκια, βασικά προϊόντα και ενέργεια να συνεχίζουν με ανοδική πορεία, και με όποιες αυξήσεις σε μισθούς να μην πιάνουν αυτά τα ποσοστά, οπότε επί της ουσίας μιλάμε για μια συνεχή μείωση του εισοδήματος των νοικοκυριών της εργατικής τάξης. Η ανεργία κινείται στο 4.6% (κοντά στο 0.5% αύξηση από πέρσυ) με 1.64 εκ ανέργους/ες, ενώ η φτώχεια καλπάζει αγγίζοντας όλο και μεγαλύτερα κομμάτια της κοινωνίας, με ποσοστά που φτάνουν τα 24% του πληθυσμού και με πάνω από 4 εκ. παιδιά.

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης και κοινωνική σύνθεση της χώρας

Βασικοί τομείς της Βρετανικής οικονομίας είναι ο χώρος των υπηρεσιών, ο οποίος αποτελεί κοντά στο 80% της παραγωγής. Ο τομέας αυτός συμπεριλαμβάνει οικονομικές υπηρεσίες, λιανικό εμπόριο, υγεία/πρόνοια, διοικητικές θέσεις, κλπ, στις οποίες εργάζεται το μεγαλύτερο ποσοστό της εργατικής τάξης. Ωστόσο οι τομείς των κατασκευών, της αυτοβιομηχανίας, της εκπαίδευσης, της φαρμακοβιομηχανίας αλλά και αγροτικός τομέας παραμένουν ισχυροί χώροι συγκέντρωσης της εργατικής τάξης και της παραγωγής. 1.3 εκ εργάζονται σε ΙΤ και πληροφορίες, και περισσότεροι από 60.000 στον τομέα της έρευνας.

Είναι σημαντικό να αναφέρουμε το διαχωρισμό βορρά και νότου σε επίπεδο εργασίας, μισθών αλλά και συνθηκών ζωής. Το Μάντσεστερ, Μπέρμιγχαμ και Νότιγχαμ για παράδειγμα, ενώ είναι μεγάλα αστικά κέντρα με σημαντική συγκέντρωση εργατικού δυναμικού, έχουν από τους πιο χαμηλούς μισθούς, παρόλο που είναι κοντά στον εθνικό μέσο όρο σε επίπεδο παραγωγικότητας. Το Λονδίνο αποτελεί το οικονομικό κέντρο της χώρας αλλά και ο τόπος λήψης όλων των κεντρικών αποφάσεων. Βρίσκεται θα έλεγε κανείς σε τελείως διαφορετική βαθμίδα σε σχέση με το υπόλοιπο ΗΒ (+£5000/έτος τουλάχιστον ο έξτρα μισθός του Λονδίνου). Συγκέντρωση μεγάλων ποσοστών φτώχειας και ανεργίας συναντάμε στη Βόρεια Αγγλία και Ουαλία, κατά βάση στις περιοχές που παραδοσιακά υπήρχε ισχυρή βιομηχανία (βαμβάκι, ορυχεία, αυτοκινητοβιομηχανία).

Εργατικό κίνημα

Το εργατικό κίνημα στο ΗΒ οργανώνεται σε μεγάλο βαθμό στα επιμέρους κλαδικά σωματεία, χωρίς να υπάρχει ισχυρός συντονισμός των όποιων κλαδικών αγώνων. Οι δύο μεγαλύτερες ομοσπονδίες (UNISON με 1.3 εκ. μέλη γύρω από το δημόσιο τομέα, Unite με 1.2 εκ. μέλη σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα) προωθούν κυρίως μεμονωμένους αγώνες σε εργασιακούς χώρους ή κλάδους. Τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει ισχυρές μάχες σε χώρους όπως τα πανεπιστήμια (ενάντια σε μειώσεις προσωπικού, υποβάθμιση συνταξιοδοτικού ταμείου, επισφάλεια, επιχειρηματικοποίηση κλπ.), στην υγεία (ιδιαίτερα από τους νέους γιατρούς), στις μεταφορές (σιδηροδρομικοί, οδηγοί λεωφορείων) και στα ταχυδρομεία. Τα κλαδικά σωματεία αυτών των τομέων θεωρούνται από τα πιό μαχητικά του ΗΒ. Τον τελευταίο χρόνο επίσης σημαντικές μάχες δίνονται από δασκάλους και καθηγητές σε πολλές αλλά «απομονωμένες» περιπτώσεις σχολείων, και από τους οδοκαθαριστές του Μπέρμιγχαμ. Πολλά σωματεία διαχρονικά αναθέτουν τους πολιτικούς τους στόχους στο Εργατικό κόμμα, καθώς έχουν εκλεγμένους αντιπροσώπους στις διαδικασίες του κόμματος και ένα μέρος των εσόδων τους δίνεται ως στήριξη στους Εργατικούς. Αγώνες δίνονται και από πιο μικρά σωματεία, όπως το United Voices of the World (UVW) και Independent Workers Union of Great Britain (IWGB) που οργανώνουν κυρίως μετανάστες και επισφαλείς εργαζόμενους σε κλάδους όπως οι καθαριστές, οι φύλακες, κουριερ/ντελιβερι, κλπ. και συχνά υιοθετούν πιο μαχητικές μορφές πάλης σε σχέση με τα παραδοσιακά σωματεία.

2. Γαλλία

Η δημόσια ενίσχυση στις ιδιωτικές εταιρείες στη Γαλλία πενταπλασιάστηκε ανάμεσα στις δεκαετίες του '90 και του 2020. Αυτοί ήταν και οι στόχοι των απορρυθμίσεων που πραγματοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια και αποσκοπούν στην ανάκτηση του ελέγχου του κοινωνικοποιημένου μισθού: συντάξεις, ασφάλιση ανεργίας, προϋπολογισμός ασφάλειας, πληρωμένες διακοπές, εργατικοί νόμοι. Ο υψηλός πληθωρισμός επίσης οδηγεί σε μείωση της πραγματικής αμοιβής των εργαζόμενων. Σε αυτό προστίθεται, από το τέλος του 2024, ένα κύμα περικοπών θέσεων εργασίας σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, το οποίο βυθίζει στην επισφάλεια εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπων που προστίθενται στους 5 εκατομμύρια ανέργους που ήδη υπάρχουν. Από την πανδημία του 2020, οι ανισότητες εξερράγησαν: το 10% των πλουσιότερων διαθέτουν πάνω από το 50% του εθνικού πλούτου, περίπου σαράντα γάλλοι δισεκατομμυριούχοι (4 φορές περισσότερο από ό,τι το 2008) έχουν 510 δισεκατομμύρια (8 φορές περισσότερο από το 2008). Μεταξύ 2020 και 2024, οι 4 μεγαλύτερες περιουσίες αυξήθηκαν κατά 87%. Τα 54 δισεκατομμύρια μερίσματα που αποδόθηκαν το 2024 στη Γαλλία είναι τα υψηλότερα στην Ευρώπη και αυξημένα κατά 6,8% το δεύτερο τρίμηνο. Ταυτόχρονα, ο αριθμός των ατόμων που ζει με βοήθεια διατροφής εκτοξεύτηκε με πρώτα θύματα τις γυναίκες και τους νέους.

Εργατικό κίνημα

Το συνδικαλιστικό κίνημα στη Γαλλία οργανώνεται κυρίως μέσω τριτοβάθμιων συνδικάτων, τα οποία διαθέτουν πρωτοβάθμια σωματεία ανά κλάδο. Τα μεγαλύτερα είναι η CGT (με στήριξη από το ΚΚ Γαλλίας, αριστερές οργανώσεις και ανένταχτο δυναμικό), η CFDT συνολικά η μεγαλύτερη σε αριθμό μελών (με στήριξη από τη σοσιαλδημοκρατία και παλιούς καθολικούς) και το εργοδοτικό CFE-CGC. Παρά τη μαζικότητα, τη νομική κατοχύρωση και τη σχετικά καλύτερη κατάσταση σε σχέση με τη ΓΣΕΕ στην Ελλάδα, τα συνδικάτα εμφανίζουν αδυναμία στο να ξεπεράσουν τα όρια των στενά οικονομικών αγώνων και να θέσουν πιο συνολικά πολιτικά αιτήματα. Ως εκ τούτου, υπήρξαν απόντα ή έπαιξαν ρόλο πυροσβέστη σε σημαντικά κοινωνικά κινήματα, όπως τα Κίτρινα Γιλέκα, το συνταξιοδοτικό και τις εξεγέρσεις μετά τη δολοφονία του 17χρονου Ναέλ από την αστυνομία.

Τα τελευταία χρόνια, η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πολύμορφης κοινωνικής αναταραχής που αντανακλά τη βαθιά κρίση του καπιταλιστικού συστήματος, την απονομιμοποίηση των θεσμών και τη συσσωρευμένη οργή των λαϊκών τάξεων. Από τις πλατείες των πόλεων μέχρι τις παρυφές των προαστίων, από τους εργάτες μέχρι τη νεολαία και τους μετανάστες, ένα κύμα αντίστασης προσπαθεί να αρθρώσει μια συλλογική απάντηση στην επίθεση από τα πάνω.

Η εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων το 2018 αποτέλεσε μια ιστορική ρωγμή. Ήταν μια αυθόρμητη, λαϊκή αντίδραση απέναντι στη φορολογική αδικία και τη γενικευμένη ακρίβεια, που ένωσε εργαζόμενους, άνεργους, μικρομεσαίους και αποκλεισμένους των περιφερειών, έξω από τα παραδοσιακά σχήματα εκπροσώπησης. Η απάντηση του κράτους ήταν ωμή καταστολή: σακατεμένοι διαδηλωτές, επιθέσεις σε κινητοποιήσεις, ποινικοποίηση των αγώνων. Όμως, η εξέγερση αυτή αποκάλυψε τη δυναμική της άμεσης δράσης και την ανάγκη για ένα νέο κοινωνικό μπλοκ αντίστασης.

Το συνταξιοδοτικό κίνημα που κορυφώθηκε το 2023, με αφορμή την επιβολή της μεταρρύθμισης Μακρόν, έβγαλε εκατομμύρια εργαζόμενους στον δρόμο. Ήταν μια μαζική, ταξική κινητοποίηση με απεργίες, καταλήψεις και γενικές συνελεύσεις, που αμφισβήτησε τον πυρήνα της νεοφιλελεύθερης στρατηγικής: περισσότερη εργασία, λιγότερα δικαιώματα, εξατομίκευση και επισφάλεια.

Προτάσσουμε σαν πρώτο ιεραρχικά και ταξικό καθήκον την οργάνωση των μελών μας στα συνδικάτα που δραστηριοποιούνται στον κάθε χώρο εργασίας, σαν δεύτερο βάζουμε την συμμετοχή και αλληλεπίδραση με υπάρχουσες συλλογικότητες και σαν τρίτο ιεραρχούμε τις επαφές και πρωτοβουλίες με τις υπόλοιπες οργανωμένες δυνάμεις που αναφέραμε στο παραπάνω πεδίο.

3. Ολλανδία

Σε κοινωνικό επίπεδο, η ακρίβεια και η στεγαστική κρίση βαθαίνουν. Η Ολλανδία βιώνει ταυτόχρονα μια υποχώρηση των δημόσιων υπηρεσιών και την ενίσχυση των μηχανισμών καταστολής και επιτήρησης. Το κόστος ζωής αυξάνεται, η πρόσβαση στη στέγη έχει μετατραπεί σε πολυτέλεια, ενώ η φοιτητική κατοικία είναι ουσιαστικά ανύπαρκτη για τη μεγάλη πλειονότητα. Την ίδια στιγμή, το ολλανδικό κεφάλαιο διατηρεί έναν ισχυρό, τεχνοκρατικό χαρακτήρα, με έμφαση στους τομείς της χρηματοπιστωτικής διαχείρισης, της αγροτοδιατροφικής βιομηχανίας, της υψηλής τεχνολογίας και της ενέργειας.

Εργατικό κίνημα

Το εργατικό κίνημα εμφανίζει τάσεις αδράνειας αλλά και τοπικής ριζοσπαστικοποίησης. Η μεγάλη συνομοσπονδία FNV δρα συντεχνιακά και ελεγχόμενα, ενώ το λεγόμενο Polder Model, που προβάλλεται ως μοντέλο συναίνεσης και κοινωνικού εταιρισμού, στην πραγματικότητα λειτουργεί ως μηχανισμός ενσωμάτωσης, περιορίζοντας τις εργατικές διεκδικήσεις και απονευρώνοντας τους ταξικούς αγώνες. Όμως σε συγκεκριμένους χώρους, ιδιαίτερα στη φροντίδα, την εκπαίδευση και τις ταχυμεταφορές, καταγράφονται πιο ριζοσπαστικές μορφές πάλης, απεργίες και πολιτικές τοποθετήσεις. Το φοιτητικό κίνημα παρουσίασε μια ισχυρή αναζωπύρωση την άνοιξη του 2024 και συνεχίζεται ως σήμερα, με επίκεντρο το παλαιστινιακό και τις σχέσεις των ολλανδικών πανεπιστημίων με το ισραηλινό κράτος και στρατό. Ενδεικτικές είναι οι πολυήμερες καταλήψεις σε UVA, VU, Groningen και Leiden, η συγκρότηση ανοιχτών συνελεύσεων και οι συντονισμοί με άλλες συλλογικότητες.

4. Ελβετία

Με μια πρώτη ματιά, η οικονομική και κοινωνική κατάσταση όσον αφορά το κοινωνικό σύνολο φαντάζει εξαιρετική. Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι αρκετά πιο αντιφατική. Όσον αφορά την οικονομική κατάσταση, από τη μία το πολύ χαμηλό ποσοστό ανεργίας (<3%) και το υψηλό, σταθμισμένο διάμεσο εισόδημα (τέταρτο μεγαλύτερο στην Ευρώπη), δίνουν την εικόνα μιας ακμάζουσας οικονομικά κοινωνίας, αλλά μια σειρά από άλλους δείκτες, όπως το ποσοστό του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας και οι δείκτες οικονομικής ανισότητας (κάτω από το μέσο όρο της Ευρώπης και στα δύο), η υψηλή ανεργία των μεταναστών - ειδικά αυτών εκτός ΕΕ, η υψηλή διείσδυση της ελαστικής εργασίας, το χαμηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης (χαμηλότερο στην Ευρώπη) και συνολικότερα η στεγαστική κρίση ειδικά στα αστικά κέντρα, η συγκριτικά δυσμενής οικονομική αλλά και κοινωνική θέση των γυναικών, φτιάχνουν μια αρκετά πιο περίπλοκη εικόνα: Μια οικονομική ελίτ που ελέγχει την πλειονότητα του πλούτου, μια σχετικά πλατιά μεσαία τάξη με ικανοποιητικό βιοτικό επίπεδο καθώς και ένα σημαντικό κομμάτι πληθυσμού, κατά πλειοψηφία γυναίκες και μετανάστες/ριες με σοβαρές οικονομικές δυσκολίες σε θέσεις ανειδίκευτης, ελαστικής και κακοπληρωμένης εργασίας, συγκεντρωμένο σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες.

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης – κοινωνική σύνθεση

Όσον αφορά τους βασικούς κλάδους που απασχολείται η τάξη, πολύ μεγάλο ποσοστό απασχολείται στον κλάδο της κατασκευής, που παρότι δεν εκπροσωπεί μεγάλο ποσοστό του ΑΕΠ, απασχολεί πολύ σημαντικό μέρος της τάξης, ως επί το πλείστον μετανάστες, ενώ είναι ίσως και ο μόνος κλάδος με σημαντική συνδικαλιστική δράση, έως και απεργίες σε κάποιες περιπτώσεις. Από εκεί και πέρα, κυριαρχεί η πολυδιάσπαση τόσο ως προς τους κλάδους όσο και ως προς τη γεωγραφική διάταξη.

Ένα μεγάλο, διάχυτο, ασυνδικάλιστο δυναμικό εργάζεται στον τουρισμό - άρα σε πολλές περιπτώσεις εκτός αστικών κέντρων και σε συνθήκες ελαστικής και εποχικής εργασίας, καθώς και ευρύτερα στις υπηρεσίες (πχ. καθαριότητα, επισιτισμός). Κάποια πιο προνομιούχα κομμάτια της τάξης εργάζονται στον κλάδο της μεταποίησης (πχ. ρολόγια) και στους σιδηροδρόμους.

Ως προς τη γεωγραφική διάταξη, η αστική ανάπτυξη της χώρας είναι ιδιαίτερα αποκεντρωμένη και βασίζεται σε ένα δίκτυο πόλεων και κωμοπόλεων που συγκροτούν διακριτές οικονομικές ζώνες με διαφορετικές ειδικεύσεις η καθεμία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η τάξη συνήθως ζει εκτός του κέντρου της ζώνης, στον αστερισμό κωμοπόλεων και χωριών στην περιφέρεια ή και σε συγκεκριμένα προάστια σε μεγαλύτερες οικονομικές ζώνες όπως αυτή της Ζυρίχης.

Τέλος, κομβικής σημασίας ζήτημα αποτελεί το γεγονός πως η εργατική τάξη αποτελείται ίσως πλειοψηφικά από μετανάστες/ριες. Το γεγονός αυτό, ειδικά σε κλάδους του τριτογενή τομέα, δημιουργεί πρακτικά μια πλατιά μάζα ανθρώπων με κοινά συμφέροντα και ανάγκες, που τους χωρίζουν γλωσσικές, πολιτιστικές, θρησκευτικές, χωροταξικές και ένα σωρό άλλες διαφορές, ενώ βιώνουν πρακτικά συνδικαλιστικό και πολιτικό αποκλεισμό που σε περιπτώσεις μπορεί να φτάνει ως και στον πλήρη κοινωνικό αποκλεισμό.

Εργατικό Κίνημα

Το εργατικό δίκαιο σε γενικές γραμμές είναι αρκετά περιορισμένο συγκριτικά με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης. Κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα:

·  Το εβδομαδιαίο ωράριο μπορεί να φτάσει ως και τις 45 ώρες χωρίς υπερωρία.

·  Δεν υπάρχει αποζημίωση σε περίπτωση απόλυσης, ενώ δε χρειάζεται να δοθεί καν βάσιμος λόγος για την απόλυση.

·   Πολύ αυστηροί όροι για το κάλεσμα απεργίας και μόνο αφού έχουν εξαντληθεί τα όρια διαπραγμάτευσης όπως ορίζουν η πλειοψηφία των συλλογικών συμβάσεων, ενώ δεν επιτρέπονται πολιτικές απεργίες ή απεργίες αλληλεγγύης.

·  Δεν υπάρχει ομοσπονδιακός, κατώτατος μισθός.

·  Μόνο 14 εβδομάδες άδεια μητρότητας με 80% του μισθού.

Με αυτά ως δεδομένα, τα σωματεία καλούνται να παίξουν κυρίως το ρόλο του διαπραγματευτή συλλογικής σύμβασης και όχι του διεκδικητή εργατικών δικαιωμάτων ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις βρίσκονται σε αγαστή συνεργασία με την εργοδοσία όντας ταυτόχρονα και τα ίδια υβρίδια επιχειρήσεων και κρατικού μηχανισμού, με πολύ υψηλές συνδρομές (περί τα 50 φράγκα το μήνα) και ανάληψη ευρύτερων ρόλων κοινωνικών παροχών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η UNIA, το μεγαλύτερο σωματείο στη χώρα με 174.000 μέλη, που είναι υπερκλαδικό και ταυτόχρονα διαχειρίζεται το μεγαλύτερο ταμείο ανεργίας στη χώρα, έχοντας 28% μερίδιο της αγοράς όπως περηφανεύονται στο σάιτ τους και τεράστια ποσά υπό τη διαχείρισή της.

Δύο βασικές συνομοσπονδίες:

·  SGB/USS: Η μεγαλύτερη συνομοσπονδία με 374.000 μέλη και ιστορικές σχέσεις με τους Σοσιαλδημοκράτες, με το μεγαλύτερο σωματείο, με διαφορά από το δεύτερο, να είναι η Unia.

·  Travail.Suisse: 170.000 μέλη και ιστορικές σχέσεις με τους Χριστιανοδημοκράτες και τη δεξιά.

5. Βέλγιο

Εργατικό κίνημα

Το εργατικό κίνημα στο Βέλγιο οργανώνεται κατά βάση σε τρεις ομοσπονδίες οι οποίες χωρίζονται με βάση τον πολιτικό τους προσανατολισμό και καλύπτουν ένα πολύ μεγάλο μέρος του εργατικού δυναμικού. Η συντηρητική ACV (συνομοσπονδία χριστιανικών σωματείων) είναι η μεγαλύτερη με περίπου 1.7 εκατομμύρια μέλη και την ακολουθούν η «σοσιαλιστική» ABVV (γενική ομοσπονδία των Βέλγων εργατών) με 1.5 εκατομμύρια μέλη και η φιλελεύθερη ACLVB (γενική ομοσπονδία φιλελεύθερων σωματείων του Βελγίου) με περίπου 300 χιλιάδες μέλη. Οι εργατικές ομοσπονδίες όπως και τα κόμματα χωρίζονται σε γαλλόφωνα και ολλανδόφωνα τμήματα.

Γενικά, ο συνδικαλισμός είναι αποδεκτός στη βελγική κοινωνία αν και κατά κανόνα είναι διαχειριστικός ως και εργοδοτικός, με εξαίρεση ίσως την ΑBVV που σηκώνει αγώνες και στηρίζεται από το PVDA. Οι ομοσπονδίες διατηρούν γραφεία σε όλα τα μεγάλα επιχειρησιακά κέντρα και σε πολλές περιπτώσεις στελέχη των HR προτείνουν σε νέους εργαζόμενους την εγγραφή σε κάποιο σωματείο, ώστε να υπάρχει μία μορφή «κάλυψης». Χαρακτηριστικό της κατάστασης είναι η ηθελημένη άρνηση να σηκωθούν αγώνες ενάντια σε μαζικές απολύσεις, με ανακοινώσεις που σε πολλές περιπτώσεις υπερασπίζονται τις αποφάσεις της εκάστοτε εταιρείας.

6. Δανία

Η ενεργή συμμετοχή στην πολεμική μηχανή του ΝΑΤΟ με ιμπεριαλιστικούς όρους έχει μεγάλο αντίκτυπο στο κοινωνικό κράτος στη Δανία. Κυρίαρχα, η κυβέρνηση αποφάσισε το 2023 να καταργήσει μία από τις εθνικές αργίες, με πρόσχημα την συνεισφορά των εργαζομένων στην εθνική προσπάθεια έναντι στις αυξανόμενες εξωτερικές απειλές αλλά και στην πολεμική στήριξη στην Ουκρανία. Εξαιρετικά σημαντικό να επισημανθεί πως στη συγκέντρωση κατά της κατάργησης της αργίας, κανένα από τα σωματεία ή τις αριστερές οργανώσεις δεν υιοθέτησε τη λογική ότι «δε δουλεύουμε παραπάνω για τους πολέμους σας, καμία συμμετοχή της Δανίας στον πόλεμο» αλλά υιοθέτησε το επιχείρημα «μπορείτε να στηρίξετε την Ουκρανία αλλά τα λεφτά να βρει η κυβέρνηση άλλες πηγές για τις πολεμικές επενδύσεις». Το αντεργατικό μενού την τελευταία περίοδο περιέχει ακόμη ισχνότατη ενίσχυση των φτωχών για την ανάσχεση της κρίσης πληθωρισμού, και ενίσχυση μισθών κάποιων δημοσίων υπαλλήλων, κυρίως στην υγεία, με κεφάλαια που εξοικονομήθηκαν από την απόλυση δημοσίων υπαλλήλων στην τοπική αυτοδιοίκηση, και κυρίως στα τοπικά κέντρα εύρεσης εργασίας, σε μία αποθέωση της ορθολογιστικής προσέγγισης των δημοσιονομικών και απλής διαχείρισης της λιτότητας, στην προσπάθεια του κεφαλαίου για κερδοφορία στη μεταπανδημική εποχή. Επιπλέον, η Δανέζικη κυβέρνηση έχει προχωρήσει σε μία σειρά περιορισμών των επιδομάτων, μειώνοντας σταδιακά το άλλοτε κραταιό Σκανδιναβικό μοντέλο δυνατού κοινωνικού κράτους.

Το τελευταίο αναδεικνύεται και με την πρόσφατη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού. Η Δανία έγινε το 2025 η πρώτη χώρα στον κόσμο που ανεβάζει το όριο συνταξιοδότησης στην όγδοη δεκαετία, αυξάνοντας το όριο στα 70 έτη. Η αναδιάρθρωση αυτή αφορά την κύρια σύνταξη από το δημόσιο και δικαιολογείται στη δημοφιλή για αντιδραστικές μεταρρυθμίσεις του ασφαλιστικού βάση του δημογραφικού και των εξελίξεων γύρω από αυτό. Οι άνθρωποι ζουν περισσότερο, άρα πρέπει να δουλεύουν και περισσότερο ώστε να στηρίξουν το συνταξιοδοτικό σύστημα. Στη βάση αυτού του επιχειρήματος, είναι πολύ πιθανή μία ακόμη αύξηση, μέσα στα επόμενα χρόνια. Στην υγεία, λόγω έλλειψης προσωπικού, γίνεται ολοένα και πιο συχνή η εξυπηρέτηση των ασθενών από ιδιώτες, με κρατικά έξοδα, με την έλλειψη κυρίως νοσοκόμων να είναι μεγάλη.

Αν ληφθούν υπόψη και οι εργασιακές μεταρρυθμίσεις (τετραήμερη εργασία με παρόμοιο μισθό σε κάποιες θέσεις στο δημόσιο, ελαστικοποίηση της εργασίας με χαμηλή ανεργία, αναιμικές μισθολογικές αυξήσεις), η κατάσταση για την κοινωνική πλειοψηφία γίνεται χειρότερη εξαιτίας του ολοένα αυξανόμενου κόστους διαβίωσης. Το στεγαστικό θέμα αποτελεί μεγάλο θέμα στη Δανία, με τις τιμές των ενοικίων να έχουν αυξηθεί έως και 30% στην πρωτεύουσα Κοπεγχάγη.

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης – κοινωνική σύνθεση

Το μεγαλύτερο κομμάτι της εργατικής τάξης της Δανίας είναι συγκεντρωμένο στα δυτικά και βόρεια περίχωρα της Κοπεγχάγης, αλλά και στις άλλες μεγάλες πόλεις, όπως το Όρχους, Όλμποργκ και το Όντενσε. Αποτελείται κυρίως από μετανάστες πρώτης και δεύτερης γενιάς, κυρίως από τις αραβικές χώρες, αλλά και κάποια ανατολικά κράτη μέλη της ΕΕ, όπως η Πολωνία και η Ρουμανία. Αναφορικά με τους κλάδους, η εργατική τάξη απασχολείται κατά κύριο λόγο στην κατασκευή, εστίαση, μεταφορές, βιομηχανία (κυρίως μέταλλο, πλαστικά και έπιπλο), παροχή κοινωνικής μέριμνας και παιδαγωγική.

Τέλος, η Δανία είναι μια χώρα με ιστορικά υψηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ (στο top15 παγκοσμίως με όρους ΑΕΠ ανά κάτοικο). Ωστόσο, η οικονομία, παρόλο που εμφανίζεται ισχυρή, έχει χτυπητές αδυναμίες που αυτή τη στιγμή καμουφλάρονται από τους αριθμούς. Η πιο σημαντική αυτής είναι η υπερεξειδίκευση της οικονομίας στον χώρο της φαρμακευτικής, με ορατό τον κίνδυνο συνολικής κατάρρευσης της οικονομίας σε περίπτωση ύφεσης στον τομέα αυτό. Τρανό παράδειγμα, ο φαρμακευτικός πολυεθνικός γίγαντας της Novo Nordisk, που στη βάση της ανακάλυψης ότι ένα φάρμακο κατά του διαβήτη μπορεί να μειώσει την παχυσαρκία, το 2021, έχει εκτοξεύσει τις μετοχές του (η πιο ακριβή μετοχή Ευρωπαϊκής εταιρίας το 2023, έχει προσλάβει 25.000 παραπάνω εργαζομένους (από 45.000 το 2021 σε 70.000 το 2025) και πλέον η κεφαλαιοποίησή του είναι περίπου 1,5 φορές το ΑΕΠ της Δανίας, σε μία πολύ επικίνδυνη εξέλιξη (το φαινόμενο NOKIA effect στη Φινλανδία έχει δείξει πως η υπερεξάρτηση εθνικών οικονομιών από έναν καπιταλιστικό κολοσσό ενέχει σημαντικό ρίσκο για την οικονομία).

Εργατικό κίνημα

Απέναντι σε όλα αυτά, η κατάσταση στα εργατικά σωματεία, το εργατικό κίνημα, και τα κοινωνικά κινήματα είναι απογοητευτική. Πέρα από την αναιμικότατη και αντιδραστική για το εργατικό κίνημα αντίδραση στο θέμα της κατάργησης της αργίας, τα σωματεία στη Δανία είχαν μηδαμινή παρουσία στο δρόμο και δεν εξέφρασαν καμία σκέψη για απεεργιακό αγώνα, απέναντι στη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού. Πέραν από αυτό, τα σωματεία στη Δανία είναι αρκετά δυνατά αλλά εργοδοτικά. Έχουν μεγάλο ρόλο στις συλλογικές συμβάσεις εργασίας. Από την άλλη, στις απολύσεις για οικονομικούς λόγους, δεν αντιδρούν ποτέ, νομιμοποιώντας έτσι κοινωνικά, και η παρέμβασή τους περιορίζεται σε απολύσεις για προσωπικούς λόγους. Εν πολλοίς αυτό έγκειται στη σχετική ευκολία εύρεσης εργασίας μετά από απολύσεις, κάνοντας τις τελευταίες κοινωνικά νομιμοποιημένες. Τα σωματεία παίζουν συχνά ένα συμβουλευτικό ρόλο, ανάλογα με επιστημονικούς οργανισμούς όπως το ΤΕΕ στην Ελλάδα, και η πιο σημαντική τους αντίδραση τα τελευταία πέντε έτη ήταν όταν αντιτάχθηκαν με συγκεντρώσεις κατά της θέσπισης ενός κατώτατου μισθού στην ΕΕ, καθώς αυτό θα καταστρατηγούσε τον ισχυρό χαρακτήρα των συλλογικών διαπραγματεύσεων.

7. Σουηδία

Βασικές αιχμές του κοινωνικού & πολιτικού σκηνικού

Η Σουηδία χαρακτηρίζεται από το σημαντικά υψηλό βιοτικό επίπεδο μεγάλου μέρους της κοινωνίας, με ιστορικά υψηλά ποσοστά ισότητας και κοινωνικής στήριξης στη μετανάστευση και την παροχή ασύλου. Κύρια χαρακτηριστικά, παρά τις πρόσφατες αλλαγές, περιλαμβάνουν τους υψηλούς μισθούς, τη δωρεάν εκπαίδευση για όλους, το χαμηλό επίπεδο φτώχειας και τα ισχυρά κίνητρα για την εισροή μεταναστών. Είναι μεγάλα λοιπόν τα ποσοστά των μεταναστών από πολλά μέρη του κόσμου με μουσουλμανικές και ασιατικές χώρες να έχουν τη πρωτιά.

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης – κοινωνική σύνθεση

Η εργατική τάξη στη Σουηδία απασχολείται κυρίως στη βιομηχανία (αυτοκινητοβιομηχανία, μέταλλο, χημικά και ηλεκτρονικά), την κατασκευή, τις μεταφορές, την εστίαση και τον κλάδο της κοινωνικής μέριμνας. Σχετικά με τη γεωγραφία της, τα μεγαλύτερα κομμάτια της εργατικής τάξης είναι συγκεντρωμένα στη Στοκχόλμη, το Μάλμε και το Γκέτεμποργκ. Αναφορικά με την κοινωνική της σύνθεση, η εργατική τάξη αποτελείται κυρίως από μετανάστες πρώτης και δεύτερης γενιάς (κυρίως Μέση Ανατολή και Αφρική), γυναίκες και εργάτες με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης.

8. Νορβηγία

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης – κοινωνική σύνθεση

Η εργατική τάξη στη Νορβηγία είναι κατά κύριο λόγο συγκεντρωμένη στους παρακάτω κλάδους. Αρχικά, στους τομείς της πετρελαιοβιομηχανίας και της ναυτιλίας, κυρίως στη δυτική και βόρεια Νορβηγία. Έπειτα, στην υγειονομική περίθαλψη και τη φροντίδα, με μεγάλο ποσοστό γυναικών και μεταναστ(ρι)ών. Τρίτον, στον επισιτισμό και τις καθαριότητες – τομείς με σκληρές συνθήκες εργασίας, χαμηλούς μισθούς και υψηλή ανασφάλεια. Τέλος, στον δημόσιο τομέα και τις μεταφορές, όπου η συνδικαλιστική πυκνότητα είναι πιο ισχυρή. Συγκεκριμένα, στο Tromsø, όπου τα μέλη μας δραστηριοποιούνται, παρατηρείται μια σύνθεση εργατικής τάξης που περιλαμβάνει τόσο Νορβηγούς όσο και μετανάστες εργαζόμενους – πολλοί από τους οποίους προέρχονται από την Πολωνία, τις Φιλιππίνες, την Ερυθραία, τη Συρία, αλλά και από χώρες του ευρωπαϊκού νότου, μεταξύ αυτών την Ισπανία την Ιταλία και την Ελλάδα.

Εργατικό κίνημα

Το νορβηγικό εργατικό κίνημα είναι οργανωμένο κυρίως γύρω από την LO (Landsorganisasjonen i Norge), τη μεγαλύτερη συνδικαλιστική συνομοσπονδία που είναι ιστορικά συνδεδεμένη με το Εργατικό Κόμμα. Οι συνδικαλιστικές οργανώσεις έχουν θεσμική αναγνώριση και ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση πολιτικής (το λεγόμενο «τρίπτυχο» εργαζομένων-εργοδοτών-κράτους), ωστόσο αυτό οδηγεί συχνά σε ενσωμάτωση και αποδυνάμωση των μαχητικών χαρακτηριστικών των συνδικάτων. Παρ' όλα αυτά, υπάρχουν παραδείγματα αγωνιστικών κινητοποιήσεων τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η εστίαση, ο καθαρισμός, η ναυτιλία, η υγεία και η εκπαίδευση. Οι απεργίες είναι θεσμικά κατοχυρωμένες και η απεργιακή κουλτούρα είναι παρούσα, αν και περιορισμένη συγκριτικά με τη δεκαετία του '70.

9. Ρουμανία

Βασικές αιχμές του κοινωνικού & πολιτικού σκηνικού

Ο ρουμάνικος καπιταλισμός, παρά την οικονομική μεγέθυνση που προβλήθηκε την τελευταία δεκαετία, χαρακτηρίζεται από σημαντική επιβράδυνση της «ανάπτυξης» του. Το ρουμάνικο αστικό κράτος αντιμετωπίζει υψηλό δημοσιονομικό έλλειμμα και σημαντικό έλλειμμα ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ενώ το υψηλό κόστος τροφίμων, ενοικίων και ενέργειας επιβαρύνουν ιδιαίτερα το ήδη χαμηλό βιοτικό επίπεδο της εργατικής τάξης και των ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων. Η κύρια οικονομική δραστηριότητα λαμβάνει χώρα σε αστικά κέντρα, ενώ η επαρχία μαστίζεται από την φτώχεια, την καθηλωμένη παραγωγικότητα στον αγροτικό τομέα και την υποβάθμιση των υποδομών. Τα παραπάνω ακολουθούν την σταδιακή αποβιομηχάνιση και το πλήρες άνοιγμα στην παγκόσμια αγορά μετά το 1989, γεγονός που οδηγεί στην εισαγωγή πάνω από 70% των προϊόντων κατανάλωσης. Τα επίσημα ποσοστά αναφορικά με το επίπεδο φτώχειας ξεπερνούν το 20%, ενώ σημαντικό μέρος των πολιτών βρίσκεται κάτω του ορίου της.

Η είσοδος στην δεκαετία του '90 χαρακτηρίστηκε από την ταχεία, νεοφιλελεύθερης έκφανσης μετάβαση στην κλασική μορφή των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων παραγωγής από το επίπεδο του νοθευμένου/διαρρηγμένου τύπου των κεφαλαιοκρατικών σχέσεων που ίσχυαν μέχρι τότε, ακολουθώντας τις ραγδαίες εξελίξεις κατάρρευσης της ΕΣΣΔ και εν γένει του Ανατολικού Μπλοκ. Η πλειοψηφία στα ανώτερα κλιμάκια του κομματικού και κρατικού μηχανισμού - η εν δυνάμει «αστική τάξη μέχρι χθες» - θα μετατραπεί σταδιακά (σε αρκετές περιπτώσεις ακόμα και άμεσα) σε ιδιοκτήτη του μεγαλύτερου μέρους των μέσων παραγωγής με την πλήρη έννοια του όρου, εξασφαλίζοντας και την κυριότητά τους μέσω του συστήματος της μετοχοποίησης του κεφαλαίου των επιχειρήσεων. Η εξαγορά και συγκέντρωση των μετοχών από αυτούς που κατείχαν το αντίστοιχο χρηματικό απόθεμα, δηλαδή τους διευθυντές των ίδιων των επιχειρήσεων, ήταν το άμεσο επακόλουθο, ενώ επίσης ένα σημαντικό μέρος τους [των επιχειρήσεων] ιδιωτικοποιήθηκε μέσω της απευθείας εξαγοράς του από ξένα κεφάλαια.

Έχοντας ενταχθεί στην ΕΕ το 2007, η Ρουμανία ουσιαστικά ενσωματώθηκε στην ζώνη φτηνής εργασιακής δύναμης για την ευρωπαϊκή αγορά. Σήμερα, στον ρουμάνικο καπιταλισμό υφίσταται εκτεταμένη διείσδυση ξένου κεφαλαίου είτε με τη μορφή άμεσων επενδύσεων (ειδικά στην αυτοκινητοβιομηχανία, τα κέντρα logistics και τους τομείς τεχνολογιών πληροφορικής και κατασκευών), είτε με τη μορφή των επενδύσεων χαρτοφυλακίου (πάνω από 70% του ενεργητικού ανήκει σε ξένες τράπεζες) με παράλληλη αύξηση των καταναλωτικών και στεγαστικών πιστώσεων. Η κατάσταση της εργατικής τάξης χαρακτηρίζεται από επισφάλεια, μεγάλη μετανάστευση (πάνω από 5 εκατομμύρια εργάζονται στο εξωτερικό) και στην συντριπτική πλειονότητά της από χαμηλούς μισθούς. Το κράτος πρόνοιας είναι υποτυπώδες, ενώ οι κοινωνικές δαπάνες παραμένουν σημαντικά περιορισμένες. Το κεφάλαιο επωφελείται της χαμηλής φορολόγησής του, ενώ το δημόσιο έλλειμμα ξεπερνά το 6% του ΑΕΠ (2024) - βρισκόμενο εκτός των ορίων του Ευρωπαϊκού Συμφώνου Σταθερότητας - γεγονός που εντείνει την πίεση από την ΕΕ για ιδιωτικοποιήσεις και δημοσιονομική πειθαρχία, με την προσφάτως σχηματισμένη κυβέρνηση να ακολουθεί ακόμα περισσότερο την πολιτική λιτότητας των προηγούμενων μέσα από περικοπές σε κοινωνικές δαπάνες (υγεία, εκπαίδευση, συντάξεις) και αύξηση του ΦΠΑ.

Με την ένταξη της στο ΝΑΤΟ το 2004, η Ρουμανία αποτελεί ένα από τα στρατηγικά σημεία αναφοράς στην ανατολική πτέρυγα του ιμπεριαλιστικού ευρωατλαντικού άξονα, με ανάπτυξη στο έδαφός της της μεγαλύτερης βάσης ΗΠΑ-ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, συμμετοχή σε στρατιωτικές αποστολές και πλήρη ευθυγράμμιση στις απαιτήσεις για αύξηση των αμυντικών της δαπανών.

Εργατικό κίνημα

Πρακτικά, οργανωμένο εργατικό κίνημα δεν υφίσταται. Τα συνδικάτα είτε είναι κρατικά ελεγχόμενα (ακολουθώντας το προ του '89 πρότυπο), είτε εργοδοτικά. Σποραδικές εργατικές κινητοποιήσεις αφορούν τομείς της δημόσιας υγείας, της εκπαίδευσης και της διανομής. Η εργατική τάξη συγκεντρώνεται στα κέντρα logistics και βιομηχανίας στην δυτική και νότια Ρουμανία. Επίσης, έντονη εκμετάλλευση μεταναστών εργατών γης υφίσταται παράλληλα με αυτή των ντόπιων στα νότια και ανατολικά της χώρας. Είναι χαρακτηριστικό πως η αστικοποίηση βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα με μεγάλο μέρος του πληθυσμού να ζει σε μικρές πόλεις και αγροτικές κοινότητες, ενώ ταυτόχρονα σε αυτές τις περιοχές καταγράφονται ισχυροί δεσμοί με την ορθόδοξη Εκκλησία και μεγάλη άνοδος της ακροδεξιάς. Τέλος, έντονη πόλωση παρατηρείται εντός του αγροτικού τομέα (όπου απασχολείται το 25% του ενεργού πληθυσμού της χώρας), με το 70% των ευρωπαϊκών επιδοτήσεων μέσω ΚΑΠ να καταλήγει σε εταιρείες και μεγαλοκαλλιεργητές με πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό και διασυνδέσεις με το πολιτικό σύστημα και την κρατική γραφειοκρατία.

10. Κύπρος

Τομείς (και τόποι) συγκέντρωσης της εργατικής τάξης – κοινωνική σύνθεση

Η οικονομία βασίζεται στο 81,5% στις υπηρεσίες (υπάλληλοι, οικοδόμοι, ξενοδοχοϋπάλληλοι) το 16,2% στη βιομηχανία και 2,3% στη γεωργία. Η βιομηχανία αποτελείται από μικρές βιοτεχνίες κυρίως μεταποίησης. Μεγάλη ανάπτυξη παρουσιάζουν οι κατασκευαστικές με τους developers να αλωνίζουν ξεπουλώντας τα πάντα. Η ανεργία είναι στο 4,6% του εργατικού δυναμικού.

Εργατικό κίνημα

Υπάρχουν 2 μεγάλες συντεχνίες η ΠΕΟ, και η ΣΕΚ του ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ αντίστοιχα. Επίσης είναι η ΔΕΟΚ της ΕΔΕΚ και ΠΑΣΥΔΥ, ΕΤΥΚ δημοσίων υπαλλήλων και τραπεζικών υπαλλήλων αντίστοιχα. Και η Ομοσπονδία Δασκάλων και Καθηγητών. Από την άλλη είναι ΟΕΒ, ΚΕΒΕ των βιομηχάνων και εμπορικού και βιομηχανικού επιμελητηρίου αντίστοιχα.

Όλα επιδιώκουν την ταξική ειρήνη και προσπαθούν και οι 2 πλευρές στο πλαίσιο του δυνατού να μην την διαταράξουν. Οι ΠΕΟ, ΣΕΚ υπέγραψαν το 1977 τον κώδικα των βιομηχανικών σχέσεων. Δέχτηκαν λόγω των μνημονίων και στο πλαίσιο του να μη διαταραχθεί η οικονομία να χάσουν κάποιες από τις κατακτήσεις τους όπως την Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή (ΑΤΑ). Τώρα προσπαθούν να τα επανακτήσουν πίσω με δυσκολία βέβαια.

Ο κάθε κλάδος διεκδικεί μόνος του πχ κλάδος του Σκυροδέματος διεκδίκησε με καθολική απεργία πάνω από 1 μήνα και κατέκτησε μερική προσαρμογή στο 60% της ΑΤΑ. Υπάρχουν κατώτεροι μισθοί ανά κλάδο που ορίζονται από συμβάσεις ανά κλάδο χωρίς να υπάρχουν Συλλογικές Συμβάσεις εργασίας.

Από τις μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα φτωχά και λαϊκά στρώματα είναι η καταβολή του ενοικίου που είναι στα ύψη στις μεγάλες πόλεις αναγκάζοντας και τους ντόπιους να φύγουν αφήνοντας τα κέντρα σε ξένα κεφάλαια όπως Ισραηλίτικα, Ρώσικα, Ουκρανικά. Η εκπαίδευση είναι δωρεάν. Το ΓΕΣΥ είναι ένα σύστημα υγείας το οποίο στηρίζεται στους ιδιώτες γιατρούς που έχουν συμβάσεις με το σύστημα, όπως και οι κλινικές που εντάσσονται σε αυτό. Επειδή είναι εύρωστη η οικονομία ακόμα κρατά και ανταπεξέρχεται. Κοινοβουλευτική αντιπολίτευση πρακτικά δεν υπάρχει, υπάρχει κλίμα συναίνεσης.

Συντροφικά,

Η Οργάνωση Βάσης Εξωτερικού

της Κομμουνιστικής Απελευθέρωσης

Οκτώβρης 2026